Göz kuruluğu, gözde rahatsızlık hissi, bulanık görme ve gözyaşı yetersizliği veya dengesizliği ile sonuçlanan gözyaşı ve göz yüzeyi hastalığıdır. Gözyaşı film tabakası göz yüzeyinin beslenmesinde, nemlendirilmesinde ve kornea dokusunun saydamlığının devamında hayati öneme sahiptir. Kontakt lens kullanıcılarının en çok araştırdığı konuların başında göz kuruluğu gelir. Göz kuruluğunun nedenlerini anlayabilmek için öncelikle gözyaşının nasıl oluştuğunu öğrenmeye ihtiyacımız vardır. Göz yaşı üretimine göre lens seçimi de önemli bir konudur.
Gözyaşı Nedir ve Nasıl Üretilir?
Gözyaşı basit bir vücut sıvısı değildir. Göz yaşının göz yüzeyinde oluşturduğu film genel olarak üç tabakadan oluşur ve içerisinde gözü koruyan birçok madde bulunur. Uyanık olduğumuz sürece gözyaşı üretimi devam eder. Çünkü gözyaşı kornea tabakamız için hayati derecede önemlidir.
Gözyaşı sistemi temel olarak; lacrimal gland denilen gözyaşının üretildiği gözyaşı bezi, gözyaşını gözün yüzeyine taşıyan kanallar, gözyaşını buruna ileten kanallar ve sinir sistemi bağlantısını sağlayan lacrimal çekirdekten oluşur. Gözyaşı bezi gözün hemen üst kısmında bulunur. Beynin ilgili bölgesi, lakrimal çekirdek vasıtasıyla gözyaşı üretimi için uyarılır ve gözyaşı bezi üretime başlar. Çok fazla gözyaşı üretildiğinde ise gözlerden ve burundan gözyaşı dışarı akabilir.
Gözyaşı oluşum sebepleri temel olarak; bazal, refleks ve duygusal olarak üçe ayrılıyor. Bazal ve refleks gözyaşı, gözlerin etrafındaki atıkları uzaklaştırmak, gözleri korumak ve zararlı mikroorganizmaları uzaklaştırmak amacıyla üretilir. Duygusal gözyaşı sebebi ise çok çeşitli duygusal olayladır.
Bazal gözyaşı gözleri yağlama görevi görerek korumayı sağlar. Siz fark etmeseniz de her zaman üretilebilir.
Refleks gözyaşı ise rüzgar, duman, soğan gibi tahriş edici durumlarda salgılanır. Yapısında mikroorganizmalara karşı daha fazla antikor bulunur.
Duygusal gözyaşları yüksek stres seviyelerinde ortaya çıkar. Duygusal olarak akıttığımız gözyaşları aslında, bir endorfin gibi görev yapan doğal ağrı kesicilerdir. Doğal bir ağrı kesici olan lösin, enkefalin gibi hormonlar bunu sağlar.
Gözyaşının Görevleri
- Küçük yüzey epitel düzensizliğini ortadan kaldırarak korneayı pürüzsüz optik bir yüzey haline getirir.
- Kornea ve konjonktivanın hassas yüzey epitelini nemlendirir.
- Korneaya gerekli oksijen ve besleyici maddeleri sağlar.
- Antimikrobiyal aktivite ile mikroorganizmaların üremesini inhibe eder.
Gözyaşı Film Tabakası
Gözyaşının gözde oluşturduğu film tabakası müsin, aköz ve lipid olmak üzere üç tabakadan oluşur.
Müsin tabaka: Konjonktivada bulunan goblet hücreleri tarafından üretilir. Goblet hücre kaybı nedeniyle oluşan müsin tabaka yetmezliği kuru göze neden olmaktadır.
Görevleri:
- Gözyaşı film tabakasının oküler yüzey üzerinde dağılımını sağlar.
- Zararlı mikroorganizmaların adezyonuna engel olur.
- Hidrofilikliği arttırır.
- Göz kırpma hareketi esnasında diyoptrik bütünlüğü korumakta katkıda bulunur.
Aköz tabaka: Lakrimal bez ve Krause ile Wolfring aksesuar bezler tarafından salgılanır. Aköz tabaka defekti kuru gözün en sık nedenidir. Aköz tabaka disfonksiyonuyla kuru göz şiddeti arasında korelasyon bulunmaktadır.
Görevleri:
- Epitelyal hücreler için uygun ortam oluşturur ve böylece oksijeni ve diğer gerekli maddeleri korneaya taşınmasını ve zararlı elementlerin yüzeyden uzaklaşmasını sağlar.
- Lokal ya da çevre dokular tarafından üretilen ve oküler yüzeyi etkileyen faktörlere karşı verilecek immun cevabı düzenleyen proinflamatuar faktörler bu tabakada yer alır.
Lipid tabaka: Meibomian bezler ile Zeis ve Moll bezleri tarafından salgılanmaktadır. Meibomian bezlerin sekresyonunda kapak hareketleri etkilidir. Androjenler meibomian sekresyonunu arttırırken, kapak bakteri kolonizasyonu da sekresyonu olumsuz etkilemektedir. Meibomian bez tıkanıklığı gözyaşının lipid tabakasında eksikliğe ve film tabakasında hızlı buharlaşmaya sebep olmakta, böylece kuru göze neden olmaktadır.
Görevleri:
- Gözyaşının buharlaşmasını azaltıp stabilitesini sağlar.
Göz Kuruluğuna Sebep Olan Dış Etkenler Nelerdir?
Hayatımızın neredeyse dörtte birini ekran karşısında geçiriyoruz. Ekrana daha dikkatli odaklandıkça göz kırpma oranımız da düşmektedir. Bu durumda göz yaşı üretimimiz azalır.
Göz kuruluğu şikayetleri yaz aylarında artar. Evde, arabada ve iş yerinde sürekli çalışan, özellikle de direkt yüze hava veren klimalar göz sağlığına zarar verir. Göz kuruluğu, zamanında tedavi edilmediğinde kalıcı hasarlara neden olabilir.
Gözyaşı salgısı, erkek ve kadınlarda, ilerleyen yaşla birlikte azalır. Ancak, kuru göz, özellikle menapoz sonrası kadınlarda sık görülür. Bunun dışında, idrar söktürücü, tansiyon düşürücü, anti-alerjik, anti-depresan ilaçlar, uyku ilaçları ve alkol göz kuruluğuna neden olabilir.
Kuru göz sendromu sık görülen ve hayat kalitesini anlamlı derecede düşüren bir rahatsızlıktır. Aslında belli bir zaman diliminde kuru göz görülme sıklığı, toplumun yaşı ve tanı koymak için değerlendirilen bulgu/belirtiler ile anlamlı derecede değişir. Tüm dünyada erişkin popülasyonun %6-34’ ünün Kuru Göz Sendromu’ndan etkilendiği tahmin edilmektedir. Genellikle göz kliniklerine başvuran hastaların, tahminen %25’i Kuru Göz Sendromu belirtileri göstermektedir.
Göz Kuruluğu Semptomları
Göz kuruluğuna sahip olduğunuzu batma, yanma ve kaşınma sorunundan anlayabilirsiniz.
Göz kuruluğu semptomlarından biri de ışığa karşı hassasiyettir. Güçlü yapay ya da doğal ışık altında gözlerinizi kısmak ya da kapatmak istiyorsanız, ışık gözlerinize ağrı veriyorsa göz kuruluğu yaşıyor olmanız muhtemeldir. Hassas gözlere sahipseniz göz kuruluğu kendini kızarıklık olarak belli edecektir. Uykunuzu tam alıyor olsanız dahi göz içleriniz ve çevresi kırmızıya dönükse göz kuruluğu yaşıyor olabilirsiniz.
Gözlerinize toz ya da kirpik kaçmış gibi hissediyorsanız fakat aynaya baktığınızda bir şey olmadığını görüyorsanız göz kuruluğu sorununuz olabilir. Lens kullanıcısıysanız ve aniden lens takarken zorlanmaya başlamanız yine gözlerinizin kuru olduğuna dair bir işaret olabilir.
Göz kuruluğu sorunu yaşayanlar için geceleri araç kullanmak son derece zordur. Şaşırtıcı olarak gözlerinizin sulanması da göz kuruluğunu işaret edebilir. Vücudun kuruyan gözlere karşı bir savunma mekanizması da fazladan nem üretmeye çalışmasıdır.
Bulanık bir görüş, gözlerin kolayca yorulması, gözlerin normalden fazla kırpmak yine göz kuruluğu yaşadığınız anlamına gelebilir. Bu semptomlardan birkaçını yaşıyorsanız derhal doktorunuza danışmanızı tavsiye ederiz.
Kuru Göz Sorunu için Önerilebilen Lensler
Biofinity Aquaform: Teknolojisine sahip lens içerisindeki nemi hapseden, dehidrasyonu en aza indiren, doğal kontakt lenslerdir. Düşük modülüs ile de konfor ve nefes alabilirliği maksimum düzeydedir.
Dailies Total AquaComfort Plus Günlük Şeffaf Lensler: Diğer günlük kullan at kontakt lenslere göre 6 kat daha fazla oksijen geçirme özelliğiyle gün sonuna kadar süren olağan üstü bir konfor hissi sunuyor.
Acuvue Oasys 1-Day with Hydraluxe: Gözlerdeki yorgunluk ve kuruluğun azaltılmasına yardımcı olmak üzere kişinin kendi göz yaşından esinlenerek tasarlanmış olan bir kontakt lensle hala tanışmadıysanız o halde Acuvue Oasys 1-Day with Hydraluxe’e bir şans verin. Gözleriniz nefes alsın.
Göz kuruluğundan şikayetçi iseniz ilk yapmanız gereken göz doktorunuzdan randevu almaktır. Doktorunuza danışarak size en uygun lensi seçebilirsiniz.
